ھاياتنىڭ ماھىيىتى ئۈستىدە تەپەككۇر قىلىش بىزنى ياراتقۇچى ئاللاھنىڭ ھاياتى بىلەن مەخلۇقاتلارنىڭ ھاياتى ئوتتۇرىسىدىكى زور پەرقنى تونۇشقا يېتەكلەيدۇ.
بۇنى ئىككى جەھەتتىن بايان قىلىشقا بولىدۇ.
بىرىنچى: ھايات چەكلىك ۋە چەكسىز بولۇش جەھەتتىن ئىككى تۈرلۈكتۇر.
ئاللاھ تائالانىڭ ھاياتى ئەزەلىي ۋە ئەبەدىيدۇر. ئۇنىڭ ھاياتىدىن ئىلگىرى يوقلۇق بولمىغان، كېيىنمۇ ئۇنىڭغا يوقلۇق يېتىپ كەلمەيدۇ. ئۇنىڭ ھاياتىدا ھېچقانداق كەمچىلىك ياكى ئاجىزلىق بولمايدۇ.
ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ:
﴿اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ﴾
«ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوقتۇر. ئۇ مەڭگۈ ھايات، بارلىق مەخلۇقاتنى ئىدارە قىلىپ تۇرغۇچىدۇر.» (بەقەرە سۈرىسى، 255-ئايەت)
ئەمما مەخلۇقاتلارنىڭ ھاياتى چەكلىكتۇر. ئۇلار ئاللاھ بەلگىلىگەن ئەجەل بىلەن باشلىنىدۇ ۋە ئاللاھ خالىغان ۋاقىتتا ئاخىرلىشىدۇ.
ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ:
﴿كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ﴾
«زېمىندىكى ھەر قانداق مەخلۇق ھالاك بولغۇچىدۇر. ئۇلۇغلۇق ۋە ئىكرام ئىگىسى بولغان پەرۋەردىگارىڭنىڭ زاتىلا مەڭگۈ قالغۇچىدۇر.» (رەھمان سۈرىسى، 26–27-ئايەتلەر)
ئىككىنچى: ھايات يارىتىلغان ۋە يارىتىلمىغان بولۇش جەھەتتىن ئىككى تۈرلۈكتۇر.
ئاللاھ تائالانىڭ ھاياتى يارىتىلمىغان بولۇپ، ئۇنىڭ زاتىغا خاس بولغان سۈپەتتۇر. ئاللاھ ئەزەلدىن ھاياتتۇر ۋە مەڭگۈ ھايات قالغۇچىدۇر. ئۇنىڭ ھاياتى باشقا بىر مەۋجۇدات تەرىپىدىن بېرىلمىگەن، بەلكى ئۇ ئۆز زاتى بىلەن ھاياتتۇر ۋە بارلىق مەخلۇقاتنى باشقۇرۇپ تۇرغۇچىدۇر.
ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ:
﴿اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ﴾
«ئاللاھ ھەر نەرسىنى ياراتقۇچىدۇر.» (زۇمەر سۈرىسى، 62-ئايەت)
شۇڭا ئاللاھتىن باشقا بارلىق مەۋجۇداتلارنىڭ ھاياتى يارىتىلغان. ئاللاھ ئۇلارنى يوقلۇقتىن بار قىلغان. ئۇلارنىڭ مەۋجۇتلۇقى ۋە ھاياتى ئاللاھقا موھتاج بولۇپ، ئۇنىڭدىن بىر دەقىقە بولسىمۇ مۇستەقىل تۇرالمايدۇ.
خۇلاسە
ئاللاھ سۇبھانەھۇ ۋەتائالا ئۆلمەيدىغان مەڭگۈ ھايات زاتتۇر. ئۇنىڭ ھاياتى ئەزەلىي ۋە ئەبەدىي، يارىتىلمىغان ۋە ئەجەل بىلەن چەكلەنمىگەندۇر. ئاللاھتىن باشقا ھەممە نەرسە مەخلۇقتۇر؛ ئۇلارنىڭ ھاياتى چەكلىك بولۇپ، مەۋجۇتلۇقى ۋە داۋاملىشىشىدا ئاللاھقا موھتاجدۇر.
بۇ، ياراتقۇچى بىلەن مەخلۇق ئوتتۇرىسىدىكى ئەڭ مۇھىم پەرقلەرنىڭ بىرى بولۇپ، ئاللاھنى بىر دەپ ئېتىقاد قىلىش ۋە ئۇنى مەخلۇقاتقا ئوخشىتىشتىن پاك دەپ بىلىشنىڭ ئاساسلىرىدىن ھېسابلىنىدۇ.
تەۋھىد ئاساسلىرى
نىدا دەۋەت مەركىزى
